Ryczałt ewidencjonowany w 2026 r.: stawki, składka zdrowotna i przykłady

Stawki ryczałtu według rodzaju działalności

Ostatnia kolumna pokazuje miesięczne netto przy przychodzie 15 000 zł, pełnym ZUS bez chorobowego i bez kosztów. Opisy działalności są skrócone: o stawce rozstrzyga brzmienie art. 12 ust. 1 i klasyfikacja PKWiU Twojej usługi.

Różnica między skrajnymi stawkami jest ogromna. Kto sprzedaje towary na 3 %, płaci od tego samego przychodu kilka razy mniej podatku niż lekarz albo architekt na 14 %. Ale handel ma zwykle wysokie koszty zakupu towaru, których ryczałt nie uwzględnia, więc niska stawka wcale nie oznacza wysokiego zarobku.

Jak liczy się podatek w jednym miesiącu

Weźmy przychód 15 000 zł i stawkę 12 %. Od przychodu odejmujesz składki społeczne (1 649,82 zł) i połowę składki zdrowotnej (415,29 zł). Zostaje podstawa około 12 935 zł, od której ryczałt wynosi 1 552 zł. Po zapłaceniu podatku, składek społecznych, Funduszu Pracy (138,47 zł) i pełnej zdrowotnej (830,58 zł) na koncie zostaje 10 829 zł.

Zauważ, czego tu nie ma: kosztów. Rachunek za telefon, nowy monitor czy wynajem biura nie zmieniają ani złotówki podatku. Ryczałt nagradza tych, którzy dużo zarabiają przy małych wydatkach, typowo programistów, tłumaczy czy konsultantów pracujących z domu.

Warto też zauważyć, jak mało zmienia się podstawa: od 15 000 zł przychodu odliczenia wynoszą łącznie około 2 065 zł, więc ryczałt płacisz od prawie całej kwoty z faktur. Przy stawce 12 % oznacza to, że z każdego dodatkowego tysiąca przychodu podatek zabiera około 120 zł, dopóki nie przekroczysz progu zdrowotnej.

Składka zdrowotna w trzech progach

Na skali i podatku liniowym zdrowotna rośnie płynnie z dochodem. Na ryczałcie jest kwotą stałą w każdym z trzech przedziałów, więc przekroczenie progu działa jak schodek. Przy przychodzie miesięcznym tuż powyżej 5 000 zł (rocznie ponad 60 000 zł) netto spada o około 311 zł miesięcznie w porównaniu z kwotą tuż poniżej. Przy 25 000 zł miesięcznie, czyli progu 300 000 zł rocznie, schodek wynosi już około 624 zł.

Kto oscyluje wokół progu, może z tego wyciągnąć praktyczny wniosek: dodatkowe zlecenie, które przepycha roczny przychód tuż ponad próg, bywa mniej opłacalne, niż wygląda na fakturze. Warto przeliczyć cały rok, a nie tylko jeden miesiąc.

Ryczałt kontra liniowy, gdy masz koszty

Ponieważ ryczałt ignoruje koszty, jego przewaga topnieje wraz z wydatkami. Przy przychodzie 15 000 zł i stawce 12 %, z kosztami 2 000 zł miesięcznie, na ryczałcie zostaje 8 829 zł po opłaceniu kosztów, a na podatku liniowym 8 637 zł. Punkt równowagi wypada w okolicy 3 000 zł kosztów miesięcznie: powyżej tej kwoty liniowy daje więcej. Szczegóły drugiej strony porównania opisuje poradnik o podatku liniowym.

Ten rachunek zmienia się przy każdej stawce. Na 8,5 % ryczałt wytrzymuje znacznie wyższe koszty, na 17 % przegrywa z liniowym szybciej. Dlatego zanim wybierzesz formę opodatkowania, policz trzy warianty w kalkulatorze B2B na swoich realnych liczbach.

Wysoka stawka zjada przewagę

Ryczałt kojarzy się z niskim podatkiem, ale przy stawce 17 % i przychodzie 15 000 zł miesięcznie zostaje 10 182 zł, podczas gdy podatek liniowy bez kosztów daje 10 177 zł. Wolny zawód na ryczałcie wygrywa więc tylko wtedy, gdy na liniowym miałby do odliczenia wysokie koszty, a usługi intelektualne rzadko ich wymagają tyle, co handel.

Przy stawce 12 % obraz jest inny. Przy 20 000 zł przychodu ryczałt zostawia 15 229 zł wobec 14 029 zł na liniowym, przy 30 000 zł już 23 404 zł wobec 21 692 zł. Dla programisty pracującego z domu przewaga ryczałtu rośnie wraz z przychodem, a hamuje ją dopiero trzeci próg zdrowotnej powyżej 300 000 zł.

Pierwszy rok firmy na ryczałcie

Na początku działalności wariant ZUS zmienia wynik bardziej, niż się wydaje. Przy przychodzie 10 000 zł i stawce 12 % na uldze na start zostaje 8 019 zł, na preferencyjnym ZUS 7 649 zł, a na pełnym 6 429 zł. Na uldze na start nie masz składek społecznych do odliczenia, więc ryczałt jest wyższy: 1 150 zł wobec 952 zł miesięcznie na pełnym ZUS. Mimo to netto jest wyraźnie lepsze, bo oszczędność na składkach przewyższa wyższy podatek.

Zdrowotna na ryczałcie nie zależy od wariantu ZUS, tylko od rocznego przychodu, więc przez cały pierwszy rok przy takim przychodzie wynosi 830,58 zł miesięcznie. Kto przy planowaniu budżetu liczy tylko podatek, zwykle zapomina właśnie o tej pozycji. Szczegóły ulgi na start i preferencyjnych składek znajdziesz w poradniku o ZUS przedsiębiorcy.

Co odliczasz, a czego nie

Od przychodu odejmujesz składki emerytalną, rentową, wypadkową i ewentualnie chorobową. Do tego dochodzi 50 % zapłaconej składki zdrowotnej, co przy pierwszym progu daje 2 990 zł odliczenia rocznie, a przy drugim 4 983 zł. Kosztów działalności, amortyzacji ani kwoty wolnej od podatku na ryczałcie nie ma.

Na ryczałcie nie dostajesz paska wypłaty, więc to Ty pilnujesz rachunku. W ewidencji przychodów zapisujesz każdy przychód, a podatek za miesiąc liczysz według schematu: przychód minus składki społeczne minus połowa zdrowotnej, razy stawka.

Jak wybrać właściwą stawkę

Zacznij od kodu PKWiU usługi, którą faktycznie świadczysz, a nie od kodu PKD wpisanego przy rejestracji firmy. Potem znajdź ten kod lub opis usługi w art. 12 ust. 1 ustawy. Jeśli świadczysz usługi z różnych grup, każda z nich może mieć inną stawkę. W razie wątpliwości co do klasyfikacji pomocne są oficjalne objaśnienia urzędów skarbowych, a przy większych kwotach indywidualna interpretacja podatkowa.

Typowe pułapki

Przyjęcie stawki 12 % dla każdej usługi „informatycznej”, mimo że ustawa wymienia konkretne kody. Zapomnienie o schodku zdrowotnej przy 60 000 zł i 300 000 zł. Wybór ryczałtu przy wysokich kosztach, bo „stawka jest niska”. I wreszcie liczenie składki zdrowotnej od przychodu procentowo, jak na skali: na ryczałcie to stała kwota zależna od progu.