Słownik wynagrodzeń, składek i podatku

34 pojęcia, które pojawiają się na pasku wypłaty, w umowie i w kalkulatorze. Każda definicja jest krótka, a stawki pochodzą z tego samego pliku danych co obliczenia, więc zgadzają się z wynikiem kalkulatora na 2026 r.

Przejdź do: Wynagrodzenie i pasek wypłaty · Składki ZUS i fundusze · Podatek PIT i formularze · Umowy i działalność

Wynagrodzenie i pasek wypłaty

Brutto: Kwota wynagrodzenia zapisana w umowie, zanim płatnik potrąci składki i zaliczkę na podatek. Płaca minimalna w 2026 r. to 4 806 zł brutto miesięcznie, a minimalna stawka godzinowa na zleceniu 31,40 zł. Więcej: płaca minimalna.
Netto (na rękę): To, co faktycznie wpływa na konto: brutto pomniejszone o składki społeczne, składkę zdrowotną i zaliczkę na PIT. Przy płacy minimalnej na umowie o pracę wychodzi 3 606 zł. Więcej: przelicz netto na brutto.
Pasek wypłaty: Zestawienie od pracodawcy pokazujące drogę od brutto do netto w danym miesiącu: każda składka osobno, podstawa składki zdrowotnej, koszty uzyskania przychodu, podstawa opodatkowania i pobrana zaliczka. Pierwsze miejsce, w którym warto szukać różnicy względem kalkulatora. Więcej: porównaj z kalkulatorem.

Składki ZUS i fundusze

ZUS: Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w mowie potocznej także same składki. Pracownik oddaje z brutto łącznie 13,71 % na trzy ubezpieczenia: emerytalne, rentowe i chorobowe. Więcej: składki ZUS krok po kroku.
Składka emerytalna: 19,52 % podstawy, płacona po połowie: 9,76 % pracownik i 9,76 % pracodawca. Pobiera się ją tylko do rocznego limitu trzydziestokrotności.
Składka rentowa: 8 % podstawy, podzielona nierówno: 1,5 % płaci pracownik, 6,5 % pracodawca. Ten sam roczny limit co przy emerytalnej.
Składka chorobowa: 2,45 % podstawy, finansowana w całości przez ubezpieczonego. Na umowie o pracę obowiązkowa, na zleceniu dobrowolna. Daje prawo do zasiłku chorobowego, który zwykle wynosi 80 % podstawy. Więcej: kalkulator chorobowego.
Składka wypadkowa: Płaci ją wyłącznie pracodawca. Stopa różni się między pracodawcami i mieści się w przedziale od 0,4 % do 8,12 %; kalkulator przyjmuje 1,67 %, czyli stopę z przykładów ZUS.
Fundusz Pracy (FP): 1 % podstawy, płacone przez pracodawcę na podstawie ustawy budżetowej. Nie zmniejsza pensji netto, ale podnosi koszt zatrudnienia. Więcej: koszt pracodawcy.
Fundusz Solidarnościowy (FS): 1,45 % podstawy, również po stronie pracodawcy. Razem z Funduszem Pracy daje 2,45 %, i tak te dwie pozycje często występują łącznie w zestawieniach ZUS.
FGŚP: Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych: 0,1 % podstawy, płacone przez pracodawcę. Z tego funduszu wypłaca się zaległe pensje, gdy pracodawca staje się niewypłacalny.
Składka zdrowotna: 9 % podstawy, którą jest brutto pomniejszone o składki społeczne pracownika. Pracownik nie odlicza jej od podatku. Przedsiębiorca na podatku liniowym płaci 4,9 % dochodu, nie mniej niż 432,54 zł miesięcznie. Więcej: składka zdrowotna w szczegółach.
Limit 30-krotności: Roczny limit podstawy składek emerytalnej i rentowej: 282 600 zł w 2026 r. Po jego przekroczeniu te dwie składki przestają być pobierane do końca roku i netto rośnie. Więcej: limit 30-krotności.
PPK: Pracownicze Plany Kapitałowe: dobrowolne oszczędzanie na emeryturę. Pracownik wpłaca 2 % brutto (dobrowolnie do 2 % więcej), pracodawca 1,5 % (dobrowolnie do 2,5 %), państwo dopłaca 250 zł na powitanie i 240 zł rocznie. Więcej: kalkulator PPK.

Podatek PIT i formularze

PIT: Podatek dochodowy od osób fizycznych. Według skali wynosi 12 % do 120 000 zł dochodu rocznie i 32 % od nadwyżki. Więcej: progi podatkowe.
Skala podatkowa: Domyślny sposób opodatkowania z dwoma stawkami (12 % i 32 %) i kwotą wolną. Obowiązuje każdego pracownika i zleceniobiorcę; przedsiębiorca może zamiast niej wybrać podatek liniowy albo ryczałt.
Zaliczka na podatek: Część rocznego podatku, którą płatnik pobiera co miesiąc z wypłaty i przekazuje do urzędu skarbowego. Ostateczny podatek wylicza się dopiero w zeznaniu rocznym, które wyrównuje nadpłatę albo niedopłatę.
Kwota wolna od podatku: 30 000 zł dochodu rocznie, od których nie płaci się podatku. Technicznie realizuje ją kwota zmniejszająca podatek. Więcej: kwota wolna od podatku.
Kwota zmniejszająca podatek: 3 600 zł rocznie, czyli 12 % od kwoty wolnej. Pracodawca odejmuje od zaliczki 1/12 tej kwoty, 300 zł, jeśli złożysz mu PIT-2.
PIT-2: Oświadczenie składane płatnikowi, żeby co miesiąc pomniejszał zaliczkę o 300 zł. Działa do odwołania; można je złożyć także na zleceniu i dziele. Więcej: PIT-2 w praktyce.
PIT-11: Informacja, którą płatnik (pracodawca, zleceniodawca, zamawiający) sporządza po zakończeniu roku dla podatnika i urzędu skarbowego: przychody, koszty, składki i pobrane zaliczki. Na jej podstawie wypełnia się zeznanie roczne.
PIT-37: Zeznanie roczne dla osób, które w roku uzyskały dochody wyłącznie za pośrednictwem płatnika (umowa o pracę, zlecenie, dzieło) opodatkowane według skali i nie prowadzą działalności gospodarczej.
Koszty uzyskania przychodu (KUP): Kwota odejmowana od przychodu przed naliczeniem podatku. Pracownik: 250 zł miesięcznie (300 zł przy dojazdach z innej miejscowości). Zlecenie i dzieło: 20 % przychodu, przy pracy twórczej 50 %. Więcej: koszty uzyskania przychodu.
Koszty autorskie 50 %: Podwyższone koszty uzyskania (50 %) od wynagrodzenia za przeniesienie praw autorskich. Łącznie w roku nie mogą przekroczyć 120 000 zł. Więcej: koszty autorskie.
Ulga dla młodych: Zwolnienie z PIT przychodów do 85 528 zł rocznie dla osób przed ukończeniem 26 lat, z umowy o pracę i zlecenia. Ulga dotyczy tylko podatku: składki pobiera się na zwykłych zasadach. Więcej: ulga dla młodych.

Umowy i działalność

Umowa o pracę: Stosunek pracy z Kodeksu pracy: pełne składki, pracownicze koszty uzyskania, płatny urlop i wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy (80 % przez pierwsze 33 dni choroby w roku). Więcej: kalkulator wynagrodzeń.
Umowa zlecenie: Umowa cywilna o wykonywanie usług. Składki emerytalna, rentowa i zdrowotna są obowiązkowe, chorobowa dobrowolna, koszty uzyskania wynoszą 20 %. Uczeń lub student przed 26. rokiem życia nie płaci na zleceniu składek ZUS. Więcej: kalkulator umowy zlecenie.
Umowa o dzieło: Umowa o konkretny rezultat (tekst, projekt, program). Kalkulator liczy ją bez składek ZUS i zdrowotnej, jak typową umowę z zamawiającym, który nie jest Twoim pracodawcą. Koszty uzyskania: 20 % albo 50 % przy przeniesieniu praw autorskich. Więcej: kalkulator umowy o dzieło.
B2B / JDG: Współpraca w ramach jednoosobowej działalności gospodarczej: wystawiasz fakturę zamiast dostawać pensję, sam płacisz składki (pełny ZUS to 1 926,76 zł miesięcznie z chorobową) i wybierasz formę opodatkowania. Więcej: kalkulator B2B.
Podatek liniowy: 19 % od dochodu bez względu na jego wysokość, bez kwoty wolnej. Składka zdrowotna 4,9 %, a jej odliczenie jest ograniczone do 14 100 zł rocznie. Więcej: podatek liniowy.
Ryczałt ewidencjonowany: Podatek od przychodu, bez odliczania kosztów, ze stawką zależną od rodzaju działalności: na przykład 12 % dla programistów i 3 % w handlu. Składka zdrowotna jest stała w trzech progach przychodu, od 498,35 zł miesięcznie. Więcej: ryczałt ewidencjonowany.
Preferencyjny ZUS: Obniżone składki społeczne liczone od 1 441,80 zł zamiast 5 652 zł. Łącznie 456,18 zł miesięcznie z chorobową. Więcej: ZUS przedsiębiorcy.
Mały ZUS plus: Ulga, w której podstawa składek społecznych przedsiębiorcy zależy od jego dochodu i mieści się między 1 441,80 zł a 5 652 zł. Warunki skorzystania określa ZUS.
Ulga na start: Zwolnienie nowego przedsiębiorcy ze składek na ubezpieczenia społeczne na początku działalności. Składka zdrowotna jest należna przez cały ten czas. Więcej: składki przedsiębiorcy.

Brakuje jakiegoś pojęcia? Napisz przez stronę kontaktu. Sposób liczenia opisuje metodologia.