ZUS przedsiębiorcy w 2026 r.: pełny, preferencyjny i ulga na start

Składki miesięczne w 2026 r. pozycja po pozycji

Kwoty pochodzą wprost ze stawek: emerytalna 19,52 %, rentowa 8 %, wypadkowa 1,67 %, chorobowa 2,45 % oraz FP i FS łącznie 2,45 %. Przedsiębiorca płaci całość sam, bez podziału na część pracownika i pracodawcy, dlatego stawka emerytalnej (19,52 %) jest dwa razy wyższa niż potrącenie na pasku wypłaty etatowca (9,76 %). W skali roku pełny ZUS z chorobowym to 23 121 zł, preferencyjny 5 474 zł.

Pełny ZUS: podstawa 5 652 zł

Podstawa pełnych składek to 60 % prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia, które na 2026 r. ustalono na 9 420 zł. Nie ma znaczenia, czy firma zarabia 8 000 zł czy 80 000 zł miesięcznie: składki społeczne są takie same. Dla osoby z wysokim przychodem to duża zaleta w porównaniu z etatem, gdzie emerytalna i rentowa rosną razem z pensją. Dla kogoś, kto dopiero buduje klientów, 1 926,76 zł miesięcznie bywa za to najcięższą pozycją w budżecie. Przy przychodzie 8 000 zł składki społeczne z chorobowym pochłaniają około 24 % wpływów, zanim w ogóle policzysz podatek i zdrowotną.

Ta sama płaskość działa na niekorzyść w przyszłości. Emerytura zależy od zgromadzonych składek, a przy wysokim dochodzie te liczone od 5 652 zł są wyraźnie niższe niż u pracownika z podobną pensją. Część przedsiębiorców uzupełnia to oszczędzaniem na własną rękę, bo różnica w przyszłym świadczeniu narasta z każdym rokiem prowadzenia firmy.

Preferencyjny ZUS: niższa podstawa, bez Funduszu Pracy

Preferencyjna podstawa 1 441,80 zł odpowiada 30 % płacy minimalnej (4 806 zł). Emerytalna i rentowa spadają proporcjonalnie, a w zestawieniu ZUS na 2026 r. nie ma od niej w ogóle Funduszu Pracy ani Solidarnościowego. Dlatego różnica między pełnym a preferencyjnym ZUS bez chorobowego to aż 1 367,43 zł miesięcznie.

Preferencyjny ZUS nie zmienia składki zdrowotnej. To częste rozczarowanie: ktoś przechodzi na niższe składki i oczekuje, że cała danina do ZUS spadnie o trzy czwarte, a zdrowotna zostaje taka sama, bo liczy się ją od dochodu albo przychodu, nie od podstawy społecznej.

Ulga na start: tylko składki społeczne

W okresie ulgi na start nie płacisz emerytalnej, rentowej, wypadkowej ani chorobowej. Oznacza to także brak ochrony: bez składki chorobowej nie ma zasiłku chorobowego, więc tydzień choroby to tydzień bez przychodu. Zdrowotną płacisz od pierwszego miesiąca. Na ryczałcie przy niewielkim przychodzie to 498,35 zł miesięcznie, na skali i liniowym co najmniej 432,54 zł.

W tym okresie niższe są też odliczenia od podatku, bo nie ma czego odliczać. Przy przychodzie 10 000 zł miesięcznie na podatku liniowym netto wynosi 7 703 zł na uldze na start, 7 379 zł na preferencyjnym i 6 301 zł na pełnym ZUS. Skok między ulgą na start a pełnym ZUS jest mniejszy niż kwota składek, bo część wraca w niższym podatku.

Mały ZUS plus: podstawa pośrodku

Mały ZUS plus to wariant dla osób z niższym dochodem, w którym podstawa składek społecznych zależy od dochodu z poprzedniego roku. Według ZUS nie może ona być niższa niż 1 441,80 zł i wyższa niż 5 652 zł. Nie podajemy wzoru na podstawę, bo zasady jej ustalania i warunki skorzystania z ulgi trzeba sprawdzić w przepisach i na stronie ZUS. Nasz kalkulator B2B obsługuje pełny ZUS, preferencyjny i ulgę na start, ale nie Mały ZUS plus.

Dobrowolne chorobowe: kiedy się opłaca

Składka chorobowa 2,45 % kosztuje 138,47 zł miesięcznie przy pełnym ZUS i 35,32 zł przy preferencyjnym. Zasiłek liczy się od podstawy pomniejszonej o 13,71 % i wynosi 80 %. Przy pełnej podstawie miesiąc zwolnienia daje około 3 902 zł zasiłku, przy preferencyjnej około 995 zł. Podstawa wymiaru dobrowolnego chorobowego nie może przekroczyć 23 550,00 zł miesięcznie.

Rachunek jest prosty: roczny koszt składki przy pełnym ZUS to 1 662 zł, czyli mniej niż połowa zasiłku za jeden miesiąc choroby. Dla osoby, która nie ma oszczędności na kilka tygodni bez przychodu, składka jest tanim zabezpieczeniem.

Wypadkowa 1,67 %: dlaczego akurat ta stawka

Ustawa przewiduje składkę wypadkową od 0,4 % do 8,12 % podstawy. ZUS w swoich wyliczeniach na 2026 r. przyjmuje 1,67 % i zaznacza, że jeśli obowiązuje Cię inna stopa, kwota będzie inna. Przy pełnej podstawie rozpiętość wynosi od 22,61 zł do 458,94 zł miesięcznie, więc dla większości jednoosobowych firm to niewielka pozycja. Warto jednak sprawdzić własną stopę, zanim przepiszesz kwotę z tabeli do przelewu, bo pomyłka o kilka groszy na składce tworzy niedopłatę.

Pełny obraz: ZUS i zdrowotna razem

Składki społeczne to tylko część miesięcznego rachunku. Przy przychodzie 15 000 zł miesięcznie, bez kosztów i na pełnym ZUS bez chorobowego, łączne obciążenie wygląda tak: na skali 1 788 zł społecznych i 1 189 zł zdrowotnej, na podatku liniowym 1 788 zł i 647 zł, na ryczałcie 1 788 zł i 831 zł. Społeczne są wszędzie identyczne, a cała różnica siedzi w zdrowotnej, która na skali wynosi 9 % dochodu, na liniowym 4,9 %, a na ryczałcie jest kwotą stałą zależną od rocznego przychodu.

Dlatego wybór formy opodatkowania i wybór wariantu ZUS to dwie osobne decyzje. Pierwsza zmienia zdrowotną i podatek, druga składki społeczne. Kalkulator B2B pozwala ustawić obie naraz i od razu zobaczyć netto. Zmieniając wariant ZUS przy tej samej formie opodatkowania, zobaczysz też, jak niższe składki społeczne podnoszą jednocześnie podatek i zdrowotną.

Najczęstsze błędy przy ZUS w firmie

Mylenie ulgi na start z całkowitym zwolnieniem z ZUS i pominięcie zdrowotnej. Liczenie Funduszu Pracy od preferencyjnej podstawy. Przekonanie, że wyższy przychód podnosi składki społeczne na pełnym ZUS. Dalej: porównywanie oferty B2B z etatem bez doliczenia 1 788,29 zł składek i zdrowotnej. Pełne porównanie obu form, z urlopem i chorobowym, znajdziesz w poradniku B2B czy umowa o pracę.